آخرین اخبار
سخنگوی وزارت خارجه ایران اقدامات عربستان در منطقه را باعث نا امنی و بی ثباتی دانستموگابه 93 ساله با اعلام اینکه قصد کناره گیری از قدرت ندارد با نظامیان در خصوص آینده زیمبابوه مذاکره کردسفیر ایران در بریتانیا از نهایی شدن پرداخت بدهی 450 میلیون پوندی به ایران برای آزادی نازنین زاغری خبر داددر حالی که دولت از اتمام اسکان موقت زلزله زدگان خبر داده است ، ناظران محلی وضعیت سکونت و زندگی را در این مناطق بسیار ضعیف میذانند

سپاه خوب , سپاه بد

چه میشود که چهره ی سپاه در برحه هایی به عنوان یک پدیده ی منفی و شبه مافیایی ترسیم شده و در برحه هایی مانند این روزها مورد اقبال و حمایت اکثریت سیاست مداران و افکار عمومی قرار میگیرد ؟

مهدی نخل احمدی
A- A A+

مطلب منتشر شده ، بیانگر سیاستهای شبکه بیان نیست و نویسنگان آزادند که نظرات خود را بدون سانسور بیان کنند.

شبکه رسانه ای بیان جهت ایجاد فضای تبادل نظر، از نقطه نظرات انتقادی در خصوص مطالب منتشر شده استقبال میکند.

ظاهرها دولت آمریکا چه بعد از مواضع چند روز پیش ترامپ و چه بعد از آن مشغول تدوین یک استراتژی جامع برای مقابله با جمهوری اسلامی‌ست، استراتژی که میتوان آن را مجزا و مستقل از سیاستهای برجام تلقی نموده و تضمین کننده ی اهداف آمریکا و دولت ترامپ در مقابله با جمهوری اسلامی خواهد بود . بحث چگونگی برخورد با سپاه پاسداران و فعالیت‌های "بی‌ثبات‌کننده" آن در منطقه نیز در محافل سیاست‌گذاری واشینگتن مورد توجه قرار گرفته است. هر چند دونالد ترامپ در سخنرانی چند روز پیش خود مستقیما درخواست قرار گرفتن سپاه پاسداران  در لیست گروههای تروریستی را مطرح ننمود اما کنگره آمریکا در جولای ۲۰۱۷ لایحه‌ای را تحت عنوان "مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها" تصویب کرد که به قانون "کاتسا" معروف است و سه کشور ایران، روسیه و کره شمالی را هدف قرار می‌دهد. این لایحه با امضای دونالد ترامپ در ۲ آگوست به قانون تبدیل شد. قانون کاتسا که نام آن در یکی از سخنرانی‌های اخیر محمدعلی جعفری، فرمانده کل سپاه پاسداران، نیز به میان آمد این اختیار را به رئیس جمهور ایالات متحده می‌دهد که تحریم‌هایی را علیه سپاه و "اشخاص خارجی مرتبط" با آن اعمال کند. دولت ترامپ با اتکا به این قانون و دیگر اختیارات ریاست جمهوری می‌تواند هر زمانی که اراده کند , سپاه پاسداران را یک سازمان تروریستی قلمداد کرده و کلیت آن را تحت تحریم‌های اولیه و ثانوی ایالات متحده قرار دهد. با مطرح شدن چنین مبحثی و احتمال برخورد شدید تر با سپاه پاسداران از سوی دولت آمریکا , شاهد واکنشهای بسیار متفاوتی در بین مقامات سیاسی و نظامی ایران و همچنین در سطح افکار عمومی در ایران بودیم . در مجموع میتوان گفت واکنشها  در سطح مقامات سیاسی و نظامی در ایران به مواضع و سخنان ترامپ  کاملا منفی و منتقدانه بود و همچنین برآیند افکار عمومی در قبال این موضع گیری امریکا در برابر سپاه پاسداران مثبت و جانبدارانه نبود . هر چند برخی بیانات دونالد ترامپ , خصوصا استفاده از خلیج عربی به جای خلیج فارس , در سخنرانی اخیرش بسیار در نوع قضاوت و مواضع جامعه موثر بوده است اما این سوال مطرح است که چه میشود که چهره ی سپاه در برحه هایی  به عنوان یک پدیده ی منفی و شبه مافیایی ترسیم شده و در برحه هایی مانند این روزها مورد اقبال و حمایت اکثریت سیاست مداران و افکار عمومی قرار میگیرد ؟

 سپاه پاسداران به اختصار

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سازمانی نظامی است که در نخستین روزهای پس از انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ به فرمان سید روح‌الله خمینی (بنیانگذار و رهبر نظام جمهوری اسلامی ایران)تشکیل شد. روح‌الله خمینی در دوم اردیبهشت سال ۱۳۵۸ طی فرمانی به شورای انقلاب اسلامی رسماً تأسیس این نهاد را اعلام کرد و شورای انقلاب با تأسیس شورای فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گام اساسی را در جهت سازماندهی این نهاد برداشت. سپاه نهادی نظامی و بازوی مسلح برای پاسداری از نظام جمهوری اسلامی است. در قانون اساسی حوزه ی وظایف و اختیارات سپاه پاسداران در چارچوب قانون تعریف شده است .  اتفاقات و مسایل بسیاری اما در  مسیر شکل گیری و تقویت این نهاد نظامی در ایران تاثیر گذار بوده است . یکی از مهمترین عوامل تعیین کننده , نظر ویژ ه ی آقای خامنه ای (رهبر فعلی نظام جمهوری اسلامی ) به این نهاد بوده است . آقای خامنه ای به دلایل زیر سعی در تقویت و استفاده از سپاه پاسداران در رسیدن به اهداف خود را داشته است .

1-      از ابتدای انقلاب آقای خامنه ای بیشتر در مناصب امنیتی و سیاسی به ایفای نقش پرداخته بود . از عضویت در شورای انقلاب گرفته تا معاونت امور انقلاب وزارت دفاع، و هم چنین عضویت کمیسیون وزرای امنیتی که سرپرستی و مسئولان کلیه امور انتظامی، نظامی و امنیتی را برعهده داشت . همچنین وی سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در ۳ آذر ۱۳۵۸را بر عهده داشته است . این مسئولیتها باعث نزدیکی هر چه بیشتر آقای خامنه ای به سپاه پاسداران و نهادهای امنیتی و اطلاعاتی از ابتدای انقلاب شده بود که  در ادامه  دوران مسئولیتش نیز او این مشئ را حفظ نموده و سپاه پاسداران را آهسته آهسته تبدیل به نهادی با تمام ظرفیتهای نظامی , اطلاعاتی و امنیتی و زیر نظر مستقیم خود  برای تضمین اهداف خود کرده است .

2-      آقای خامنه ای به عنوان رهبر دوم انقلاب دارای موقعیت  متفاوت و متزلزل تری در جامعه ی آن زمان ایران , علماء حوزه و روشنفکران وقت  به نسبت آقای خمینی بود . او از لحاظ شخصیتی دارای کاریزمایی مانند آقای خمینی نبود و در عین حال به دلیل نداشتن سابقه ی روشن انقلابی و علمی و حوزوی نمیتوانست مقامی در حد آقای خمینی در میان مذهبیون و روشنفکران و حتی افکار عمومی جامعه داشته باشد . او راه حل این مساله و تقویت جایگاه خود را اتکا بیشتر به نهادهای نظامی و شبه نظامی مانند سپاه و بسیج میدید . به این منظور وی در تقویت و در انحصار قرار دادن این نهادها از هیچ کوشش و حمایتی فروگذاری نکرد . آقای خامنه ای به مرور پای سپاه پاسداران را در تمامی حوزه های نظامی , امنیتی اطلاعاتی , اقتصادی و حتی سیاسی باز کرده و به این طریق تلاش کرد تا نظارت و اراده ی خود را هر چه بیشتر در پیشبرد امورات کشور تحمیل نماید .

 در دولتهای مختلف رویکردهای متفاوتی در خصوص سپاه پاسداران اتخاذ شده است . در دولتهای آقای هاشمی رفسنجانی و احمدی نژاد با نگاههای مختلف راه ورود سپاه پاسداران به عرصه ی مختلف هموارتر شد و در دولتهای آقایان خاتمی و تا حدودی روحانی این مسیر با محدودیتهای هر چند اندک روبرو شده است  . اما انچه مهم به نطر میرسد این است که امروز ماهیت سپاه پاسداران تفاوت اساسی با آنچه هدف از تشکیل این نهاد بوده پیدا نموده است . هر چند رسانه های جمهوری اسلامی و مقامات حکومتی همواره در مسیر توجیه و ارائه تفاسیر مقدس مؤابانه در مورد نهادهایی مانند سپاه و بسیج برآمده اند اما با نگاهی به آمار و ارقام میتوان تناقضات مشخصی را در صحت این تفسیرها پیدا نمود . سپاه پاسداران به دلیل ماهیت نظامی و اهدافی که در ابتدای انقلاب برای تشکیل آن تعریف شده بود به عنوان یک نیرو و نهاد موثر و قابل احترام در اذهان عمومی مردم ایران قلمداد میشود و اما انحراف در مسیر این نهاد خصوصا در بعد از به رهبری رسیدن آقای خامنه ای , تعریف متفاوت و متناقضی از این نهاد در اذهان متبادر نموده است . این تناقض و پارادکس را میتوان در مواضع جامعه ایران در برهه های زمانی مختلف و تحت تاثیر اتفاقات و رویدادهای مختلف داخلی و خارجی مشاهده نمود . در جایی سپاه پاسداران در اعتراضات  سال 1388 به عنوان عامل اصلی سرکوب اعتراضات و کشتار معترضین قلمداد میشود و در جای دیگر بعد از سخنان ترامپ در مزمت این نهاد , افکار عمومی در حمایت از  آن و به عنوان یکی از  بازوان ثبات و امنیت کشور به صحنه می آیند . در جایی بسیاری از صاحب نظران ورود بی ضابطه و مافیا گونه ی سپاه پاسداران به اقتصاد کشور و انحصار نظامی و امنیتی این نهاد بر اقتصاد کشور را بزرگترین عامل رکود اقتصادی و عدم امکان رشد بخش خصوصی و سرمایه گذاری خارجی قلمداد میکنند و عامل گسترش فساد عنوان میشود  و در جای دیگر از نقش سپاه پاسداران در جبهه هایی مانند سوریه و با نام مدافعان حرم استقبال شده و  در جهت بالا بردن ضریب امنیتی کشور در منطقه قلمداد میشود . در جایی از به وجود آوردن نهادهای امنیتی و اطلاعاتی موازی از سوی سپاه پاسداران (مانند معاونت اطلاعات سپاه پاسداران ) در کشور موجب بروز مشکلات متعدد در ساختار نظام جمهوری اسلامی تفسیر میشود  و حتی در مواقعی این موازی کاری ها مورد انتقاد وزرای اطلاعات وقت نیز قرار گرفته است ( انتقاد یونسی و علوی از این مشکل ) اما در جای دیگر شناسایی ,  دستگیری و انهدام افراد و گروههایی با عنوان جاسوس یا تروریست توسط این نهاد مورد حمایت و توجه جامعه قرار میگیرد ( یک نمونه از آن کنترل حادثه ی تروریستی چند ماه قبل در مجلس شورای اسلامی و حرم آقای خمینی بود که مورد ستایش بسیاری از مردم در ایران قرار گرفت )  . در جایی خدمات و از خودگذشتیگیهای سپاهیان در جریان 8 سال جنگ ایران با عراق ستایش میشود   و در جایی دیگر دخالتهای غیر قانونی این نهاد نظامی در سیاست ایران مورد مذمت بسیاری است ( به عنوان مسال دخالتهای سپاه در انتخابات و تعیین کابینه ها و عملکرد دولتها ) . این دوگانگی در تعریف و قضاوت در مورد نهاد عریض و طویل و پر اهمیتی مانند سپاه پاسداران میتواند در نگاه کلی آسیب زننده باشد از این نظر که نظام جمهوری اسلامی همواره در یک موضع عدم قطعیت در مورد جایگاه سپاه پاسداران در میان افکار عمومی داخل و خارج از کشور خواهد بود که این عدم قطعیت ریسک حمایت و همراهی مردم و جامعه ایران از این نهاد را در بزنگاههای خاص بالا خواهد برد .

چه میتوان کرد ؟

در هر جامعه و کشوری  حفظ امنیت و مرزهای  آن بر دوش نیروهای نظامی و انتظامی است . کشور  ایران نیز  قطعا از این موضوع مستثنی نبوده و اهمیت نیروهای نظامی بر کسی پوشیده نیست . هرچند نیت تشکیل سپاه پاسداران از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی ( با وجود ارتش ) کمی مبهم و قابل نقد بوده و هست اما قطعا میتوان گفت اگر تشکیل و ادامه فعالیت سپاه پاسداران در همان مسیر اولیه و بر اساس اهداف اولیه ی آن میبود امروز با نهادی کاملا متفاوت و با اقبال حداکثری در  جامعه و حتی در سطح بین المللی روبرو میبودیم . استفاده ابزاری از این نهاد و دیگر نهادها در ایران برای رسیدن به اهداف و مقاصد شخصی و گروهی  و حفظ قدرت از سوی برخی مانند رهبر جمهوری اسلامی , بزرگترین عامل تحلیل محبوبیت چنین نهادهایی بوده است . یگانه راه برگشت مقبولیت این نهاد در اذهان عمومی حفظ استقلال آن , اولویت  قرار دادن هدف حفظ منافع ملی به جای منافع شخص یا گروههای محدود در کشور   , دست کشیدن از فعالیتهای بی ضابطه اقتصادی  ,  دوری جستن از فعالیتهای امنیتی بی ضابطه و خودسرانه در کشور و خارج از کشور و عدم مداخله در امورات سیاسی کشور خواهد بود   . این مهم عملی نخواهد بود مگر اینکه رهبر جمهوری اسلامی نگاه منفعت طلبانه خود به این نهاد را تغییر داده و در جهت تصحیح امورات سپاه پاسداران برای تبدیل شدن به یکی نهاد مردمی و محبوب در کشور حرکت نماید .

 

 

 

 

مقاله

روشهای قدرتمداری
  نیما حق پور
فرو پاشی امپراطوری انگستان
  دکتر محمود دلخواسته

شبکه های اجتماعی

بایگانی


Top